Dùng nhiều thuốc – Hại nhiều hơn lợi

0
476

Có nhiều người khi
đi khám bệnh, bác sĩ kê đơn cho dùng 1 – 2 loại thuốc thì có vẻ không
hài lòng và đánh giá trình độ của bác sĩ còn hạn chế. Vậy việc dùng
nhiều thuốc cùng một lúc có lợi hay không?

Nguyên nhân dẫn
tới dùng nhiều thuốc

Không biết, vô ý
dùng trùng thuốc:
Một thuốc
gốc có nhiều tên biệt dược khác nhau. Khi đang dùng thuốc này thấy chưa
đỡ, người bệnh lại dùng thêm thuốc khác. Song thực chất hai thuốc này
lại chứa cùng một hoạt chất. Hay gặp nhất là các thuốc có chứa
paracetamol (hạ sốt, giảm đau).

Bị nhiều bệnh,
dùng cùng lúc nhiều loại thuốc:

Lẽ ra khi bị nhiều bệnh, cần đi khám. Thầy thuốc xem bệnh nào là bệnh
chính, cấp thiết, cần tập trung điều trị trước, bệnh nào thứ yếu có thể
tự khỏi khi chữa xong bệnh chính hoặc chỉ dùng thuốc phụ trợ chữa triệu
chứng, theo nguyên tắc chữa bệnh này không làm nặng thêm bệnh kia. Người
già thường bị nhiều bệnh lại hay tự ý dùng thuốc và theo kiểu “đau đâu
chữa đó”. Các thuốc này có khi làm mất tác dụng của nhau hay ngược lại
làm tăng tác dụng, đặc biệt là tác dụng không mong muốn (chuyên môn gọi
là tương tác).

Một ví dụ: bị đau dạ
dày đã dùng cimetidin, khi thấy mất ngủ lại tự dùng thêm thuốc ngủ.
Cimetidin vốn có tác dụng phụ gây lú lẫn, kích động, hoang tưởng khi
dùng thêm thuốc ngủ thì các tác dụng phụ này nặng thêm làm cho buồn ngủ
kéo dài, lú lẫn, không chủ động được, đi lại dễ bị ngã. Thực tế, có 
trường hợp dùng nhiều thuốc phức tạp hơn nhiều. Nếu đi khám, thầy thuốc
sẽ cân nhắc cho ít loại thuốc hơn (ví dụ như có thể thay một thứ thuốc
tiểu đường thế hệ mới có tác dụng giảm bớt sự tăng huyết áp và nếu có
cho thuốc hạ huyết áp cũng chỉ cho ở mức vừa đủ).


Dùng nhiều thuốc - Hại nhiều hơn lợi - 1

Tư vấn cho
người bệnh về những nguy cơ xảy ra khi dùng thuốc (Ảnh: Internet)

Hiểu nhầm một số
thuốc là thuốc bổ, dùng kéo dài:

Thường có quảng cáo thuốc bổ dưỡng cho gan, thận, phổi… chế từ các
thảo mộc. Có người bị bệnh liên quan đến các bộ phận đó, dùng theo quảng
cáo với ý muốn làm cho chúng mạnh lên, nhưng kết quả thì ngược lại. Ví
dụ: khi bị viêm gan B, vào giai đoạn virut đã ổn định, thầy thuốc cho
thuốc tăng cường chức năng gan (như các sản phẩm có diệp hạ châu). Khi
chức năng gan đã bình thường thì cắt thuốc này. Người bệnh tưởng thuốc
đó là thuốc bổ gan, cứ mua dùng, làm cho gan mệt thêm (vì gan phải làm
việc để chuyển hóa thuốc).

Sẵn có thuốc trong
nhà, khi thấy có khó chịu thì dùng tăng liều:

Đối với người bị tăng huyết áp, dùng mỗi ngày một viên thuốc hạ huyết áp
là đủ. Khi ồn ào hay khi suy nghĩ căng thẳng sẽ bị nhức đầu, huyết áp
tăng nhẹ, chỉ cần nghỉ ngơi yên tĩnh là huyết áp quay về mức đã kiểm
soát mà không phải dùng thêm thuốc hoặc tăng liều thuốc cũ. Tuy nhiên,
một số người  tự ý dùng thêm 1 – 2 lần.  Dùng liều quá cao như thế,
huyết áp tụt đột ngột, nguy hiểm.

Kê đơn, bán thuốc
không đúng:
Do thời gian khám
eo hẹp, thiếu phương tiện xét nghiệm, trình độ chuyên môn chưa cao, chẩn
đoán chưa chính xác bệnh nên một số thầy thuốc cho dùng thuốc bao vây.
Ví dụ, một người khi bị ho không có sốt, ngoài việc dùng thuốc ho, cộng
thêm kháng sinh (nhằm dự  phòng  nhiễm khuẩn), thuốc kháng histamin,
corticoid (nhằm dự phòng có thể ho do dị ứng), thuốc an thần gây ngủ
(làm cho ngủ đi, đỡ bị ho). Phổ biến nhất hiện nay là khi bị một bệnh
nhiễm khuẩn chưa chẩn đoán chắc chắn lại cho dùng kháng sinh  phổ rộng
hay cho dùng nhiều loại kháng sinh. Dùng như vậy là chưa theo đúng
nguyên tắc, sẽ làm tăng sự kháng thuốc.

Do muốn kê đơn nhiều
thuốc sẽ có hoa hồng, bán nhiều thuốc sẽ có nhiều lãi nên thầy thuốc,
người bán thuốc cố ý cho người bệnh dùng rất nhiều thuốc. Trung bình mỗi
đơn thuốc, mỗi lần bán thuốc có đến 5 – 6 loại, có không ít đơn 8 – 9
loại,  thậm chí 10 – 15 loại.

Điều cần phải làm

Các nghiên cứu trên
thế giới cho biết, nếu dùng 2 loại thuốc chỉ có 5% nguy cơ xảy ra tương
tác thuốc. Nếu dùng 5 loại thuốc, nguy cơ này là 50%, nếu dùng 8 loại
thuốc, nguy cơ này lên tới 100%.

Tại nước ta chưa có
nghiên cứu chung nhưng những đơn thuốc cho đến 8 – 9 loại thuốc không
phải là hiếm. Khuyến cáo của WHO và thực tế một số nước công nghiệp phát
triển (như Thụy Điển) đã thực hiện được thì trung bình mỗi đơn thuốc chỉ
có 1,5 loại (một thứ thuốc chính, cần lắm mới thêm một thứ hỗ trợ). Chi
phí tiền thuốc trong chi phí chung chỉ chiếm 25 – 30%. Ở nước ta, theo
khảo sát tại một số bệnh viện, mỗi đơn thuốc trung bình có tới 5 – 6
loại, chi phí tiền thuốc chiếm tới  60 – 70%. Như vậy, dùng nhiều thuốc
còn gây cả tác hại về sức khỏe và kinh tế.

Khi bị bệnh cần khám
mới dùng thuốc. Mục tiêu đặt ra khi khám là để biết bệnh, dùng đúng
thuốc chứ không phải là để được cấp nhiều thuốc. Có nhiều người bệnh
BHYT khi thấy cho ít thuốc thì cho rằng không đối xử tốt, đơn chẳng có
gì. Đây là quan niệm hết sức sai lầm.

Theo qui chế kê đơn,
thầy thuốc chỉ được kê đơn vì mục đích chữa bệnh. Nếu vì mục đích chưa
trong sáng mà kê nhiều thuốc là vi phạm qui định. Điều này bản thân
người kê đơn thuốc, người bán thuốc cần tự giác khắc phục, mặt khác, về
quản lý cần có chế tài xử lý thích đáng.